Question 1

Waarom een RIA en waarom nu?

Accepted Answer

De Nationale Omgevingsvisie legt de grondslagen voor de verdere ontwikkeling van Nederland. Het ontbreekt vooralsnog evenwel aan Rijksregie. De Regionale Investeringsagenda (RIA) is de regionale contramal van de NOVI, gericht op concrete uitvoering. Dat kan, want er is geld voorhanden, het moet alleen slimmer worden ingezet.
In de afgelopen jaren groeide ongerustheid over de realisatie van de enorme woningbouwopgave en – in breder perspectief – de verstedelijkingsopgave. Daarbij gaat het niet louter om woningbouw, maar ook om de vervlechting met mobiliteit, landschap en natuur, water, economische ontwikkeling, energietransitie en klimaatadaptatie. Waar de woningmarkt onder spanning staat, is de urgentie het grootst. Tempo maken én kwaliteit realiseren is het devies. Dit vraagt om een goed overzicht van de (on)mogelijkheden per regio en de benodigdheden om gewenste aantallen, kwaliteiten en tempo te kunnen realiseren.

De NOVI was de tweede aanleiding om gezamenlijk tot concrete, integrale plannen met financiële investeringsmiddelen te komen. De NOVI munt uit in goede beleidsbedoelingen. De ‘leidende inrichtingsprincipes’ verdienen op deze manier ondersteuning. Maar de NOVI mist een concreet uitvoeringsprogramma met investeringsagenda. Begin 2019 vormde zich een informeel samenwerkingsverband, de Brede NOVI-Alliantie, met een aantal betrokken publieke en private partijen vanuit diverse sectoren. De Brede NOVI-alliantie wil in deze lacune voorzien. 
De NOVI-Alliantie beoogt op regionale schaal (semi-)publieke en private partijen te mobiliseren die zich willen inzetten om veelal al bestaande sector-overstijgende, bovenlokale gebiedsgerichte plannen van de kant te roeien en die te versnellen. Met een concreet investeringsperspectief. Dit wordt de RIA genoemd.
RIA’s geven een niet-vrijblijvende invulling aan de NOVI met een publiek-private investeringsagenda. Dit zijn herkenbare regio’s, kleiner dan de landsdelen. Met ‘herkenbaar’ bedoelen we een mix van het daily urban system met geografische samenhang en bestuurlijke samenwerkingsstructuur. Het idee van de RIA komt voort uit de Brede NOVI-Alliantie (zie kader), een informeel samenwerkingsverband van overheids- en private partijen. Een RIA heeft vaak de woningbouwopgave als vertrekpunt, al zien we ook andere thematische RIA’s voor ons, zoals De Peel waar de transformatie in de landbouw centraal staat.

Question 2

Waarom hebben RIA’s een NIA nodig?

Accepted Answer

Het sturingsconcept wat ten grondslag ligt aan de Regionale Investeringsagenda (RIA) vraagt van het Rijk  politiek engagement voor de ruimtelijke opgaven, zwaardere coördinerende taak voor de eerstverantwoordelijke minister voor de fysieke leefomgeving en verbetering van de inhoudelijke kennis en kunde bij het eerstverantwoordelijke ministerie. Daarnaast vergt hetcommitment van alle relevante beleidsvelden en ministeries.  Daar hoort een brede, integrale bekostigingsstructuur bij: een nationale investeringsagenda voor de fysieke leefomgeving. Een Nationale Investeringsagenda dus op nationale / landsdelige schaal. 
 
In het artikel Naar een Nationale Investeringsagenda (NIA) wordt dit nader onderbouwd.
Zonder inzet van een NIA - of een vergelijkbaar vehikel; het gaat om het concept en niet om de naam – zullen de nationale ambities niet tot realisatie komen. In dit NIA-RIA denken en doen mag van de decentrale overheden de rijksoverheid verwachten dat zij de ambities omtrent wonen, bereikbaarheid, klimaat en energie vertalen en opwerken naar een RIA. Hiermee wordt invulling gegeven aan interbestuurlijke samenwerking en “werken als één overheid “ (zie ook rapport IFV)
Met deze werkwijze blijft de verantwoordelijkheid voor het opstellen van een RIA bij de decentrale overheden (gemeenten, provincies en waterschappen). Zij betrekken daar hun (mede-investerende) maatschappelijke en private partners bij.   
Daar waar dit onnodig lang duurt en pijnpunten onopgelost blijven, bijt de regio zichzelf in de staart, omdat een voldragen RIA randvoorwaardelijk is voor een bijdrage van het Rijk. Als een RIA onvoldoende aan de rijksambities voldoet, blijft niet alleen een rijksbijdrage uit.

Question 3

Hoe verhoudt de RIA-aanpak zich tot de aangewezen ‘NOVI-gebieden’?

Accepted Answer

Op basis van de NOVI heeft de Minister van BZK een achttal NOVI-gebieden aangewezen. Daar komen omvangrijke en complexe transities samenkomen en die de  basis moeten vormen ‘voor langjarig partnerschap op belangrijke gestapelde fysieke opgaven’. Het betreft: Het Groene Hart; De Peel; Zuid-Limburg; Regio Zwolle; Amsterdam en Noordzeekanaalgebied; Rotterdam (transitie van de Rotterdamse haven); North Sea Port District en  Groningen. Naar aanleiding van een Tweede-Kamermotie, heeft de minister bepaald dat de plannen en het partnerschap voor deze NOVI-gebieden moeten uitmonden in een RIA. Er zit nog een ‘beleidsrijke’ fase in deze aanpak, alvorens men toekomt aan de RIA.

Question 4

Hoe verhoudt RIA-aanpak  zich tot de ‘regionale verstedelijkingsstrategieën’?

Accepted Answer

Het ministerie van BZK wil het traject van ‘regionale verstedelijkingsstrategieen’ verbinden met het RIA-traject. Per regio volgt de precieze uitwerking. Uitgangspunt is dat publieke en private partners op gebiedsniveau tot uitvoeringsafspraken komen, met investeringen en bijdragen die voortvloeien uit de specifieke regionale opgaven. Deze werkwijze verkrijgt daarmee een centrale plaats in de uitvoering van de NOVI.
Daarnaast het de minister van BZK een 14 tal grootschalige verstedelijkingsgebieden/woningbouwlocaties aangewezen. Omvang, fase en status van deze gebieden loopt extreem uiteen, naast het feit dat een een fors (voorhands) ongedekt prijskaartje van 20 miljard euro aan hangt. Over de samenhang met de RIA-aanpak valt op dit moment dan ook weinig te zeggen.

Question 5

Is de woningbouwopgave altijd de aanleiding en ‘voortstuwende kracht’?

Accepted Answer

Veelal (maar niet altijd) is de woningbouwopgave een hefboom voor andere (regionale)  investeringsopgaven, maar de stuwingskracht en het leidend gewicht ervan zal per regio verschillen. Echter, ook de stikstofproblematiek, de wateropgave of de economische ontwikkelopgave kunnen bijvoorbeeld als aanleiding dienen. De Regionale Investeringsagenda gaat (veel) breder dan woningbouwopgave, welke ook reeds met sectorale Woondeals wordt gestimuleerd. Het gaat om een integrale benadering ten aanzien van ingrepen in de fysieke leefomgeving en daartoe benodigde investeringen in omgevingskwaliteit. Duurzame keuzen en invulling van de woningbouwopgaven zullen echter, altijd gepaard (moeten) gaan met investeringen in het mobiliteitssysteem en bereikbaarheid, (slimmer, duurzamer, intensiever), in  nieuwe werklocaties (duurzaam, circulair, multimodaal ontsloten, ook binnenstedelijk), besparing en duurzame energieoplossingen, landschappelijke inpassing, klimaatadaptatie door watermanagement (kwaliteit, droogte, overschot,verkoeling etc.) en  vergroening, natuur (oa. biodiversiteit, stikstofaanpak),  landschapskwaliteit.

Question 6

Is de RIA een beleids- of uitvoeringsinstrument?

Accepted Answer

Primair is de Regionale Investeringsagenda (RIA) een uitvoeringsinstrument. Een gezamenlijke uitvoeringspropositie en -agenda gericht op bundeling, versnelling en realisatie. De RIA formuleert in principe geen nieuw sectoraal beleid - hooguit ontstaat door krachtenbundeling  nieuw samenwerkingsbeleid. De RIA sluit zo veel mogelijk aan op bestaande provinciale, regionale en lokale agenda’s ten aanzien van de fysieke leefomgeving. Omdat in de RIA integrerend wordt gewerkt, kunnen slimme, sector-overstijgende oplossingen in beeld komen. Daar kan ‘nieuw beleid’ uit voorkomen.  Dat vergt dan vaststelling door het ‘bevoegd gezag’.

Question 7

Is de RIA een het tijdelijk of permanent fenomeen?

Accepted Answer

Nut, noodzaak en behoefte aan zowel interbestuurlijke als publiek-private samenwerking in het fysiek domein is here to stay en zal gezien de “grote opgaven in een kleine ruimte’ de komende decennia alleen maar toekomen. Afhankelijk van de (interne) bundelingskracht van de investeringsagenda van de regio en de ontvankelijkheid en interbestuurlijke kansen (of bedreigingen) die provincie en/of Rijk in het concept en toepassing van de Regionale Investeringsagenda zien zal blijken of en hoeveel van de de lopende pilots en nieuwe initiatieven binnen nu en vijf jaar het stadium van (jong(volwassenheid bereiken en zich ook daarna doorontwikkelen en blijven ‘leveren’..

Question 8

Hoe verhoudt de RIA zich tot het provinciaal en lokaal (omgevings)beleid?

Accepted Answer

Enerzijds beoogt Regionale Investeringsagenda (RIA) beoogt bijdragen te leveren aan  het omgevingsbeleid van Rijk en de Provincie zoals – onder meer - verankerd in de provinciale omgevingsvisie en de provinciale omgevingsverordening. Anderzijds stelt een RIA gemeenten (en hun maatschappelijke partners - die vaak regionaal georganiseerd zijn ) in staat om de lokale opgaven en (ruimtelijke) kaders zoals die zijn neergelegd in gemeentelijke omgevingsvisies en -plannen binnen de regio te bundelen, af te stemmen en te combineren. Veel van de opgaven in de fysieke leefomgeving trekken zich immers niks aan van de (bestuurlijke) gemeentegrenzen. Sommige regio's werken aan regionale omgevingsagenda’s (ROA’s) die primair ruimtelijk en planologisch kijken. Een RIA richt zich op bundeling en versnelling van investerende mogelijkheden en publiek-private uitvoeringskracht. Met een RIA wordt getracht om de ingrediënten van gebiedsontwikkeling naar hoger schaalniveau te krijgen, het gaat dan om:
(her)ontwikkeling van een gebied met investeringen
combinatie van functies
multidisciplinair
fusie van belangen
ruimtelijke kwaliteit
kloppende business-case en/of overheidsbudget met risico-attributie en financieringsmodel

Question 9

Er is al zoveel bestuurlijke drukte op regionaal niveau en daar komt de RIA dan nog bij; dan moet er wel een ijzersterke argumentatie zijn?

Accepted Answer

Een Regionale Investeringsagenda (RIA) is een uitvoeringsinstrument gericht op realisatie van maatschappelijke opgaven, binnen een publiek-private samenwerking. Het concurreert niet met andere instrumenten, maar kan juist helpen om de verkokering van het beleid te doorbreken. Uiteindelijk kan het zelfs leiden tot het schrappen van sectorale hulpmiddelen. Daarmee is de ijzersterke argumentatie weergegeven: accent op doorbreking van de verkokering, focus op uitvoering en investeringen, in publiek-private krachtenbundeling en op passende schaalniveau.

Question 10

Hoe kunnen in de RIA de ‘maatschappelijke meerwaarde’ en de ‘meekoppelkansen’ in beeld worden gebracht en doorrekening van brede welvaart noodzakelijk?

Accepted Answer

Met een Regionale Investeringsagenda (RIA)  wordt ingezet op:
benutten meekoppelkansen;
versnelling en kwaliteitsverbetering; en
maatschappelijke meerwaarde/ brede welvaart.  
De RIA maakt de beweging van ‘losse’ deelplannen met elk eigen cycli en governance naar een meer integrale aanpak waarbij met dezelfde investering sneller een grotere bijdrage gerealiseerd wordt.  Doorrekening van de investeringen naar ‘brede welvaart’ is ingewikkeld en niet per se noodzakelijk, maar wel mogelijk. Om de maatschappelijke meerwaarde  te kunnen meten en monitoren biedt het Dashboard verstedelijking een goede basis. Met eenbewerking voor werkingsfeer van een RIA kunnen bijvoorbeeld doelen en effecten worden bepaald ten aanzien van :
woonmiileu voorkeur;
draagvlak voorzieningen versterken;
versterking leefklimaat;
beschikbaarheid werk en economie;
bereikbaarheid en infra;
versterking natuur en landschap;
duurzaam ruimtegebruik;
duurzaam energiegebruik;
klimaat;
tijdige benutting meekoppelkansen; en
gezonde grondexploitatie.

Question 11

Is de RIA ergens in wet- of regelgeving verankerd en erkent het Rijk de RIA ?

Accepted Answer

Ook voor het Rijk is de Regionale Investeringsagenda (RIA) een nieuw instrument. Het is nog niet verankerd in wet- of regelgeving. Wel wordt de RIA door het Rijk steeds meer genoemd en gezien als een interessante en zelfs noodzakelijke beweging voor regionale uitvoering van de NOVI.  
In een recente Kamerbrief (dd 7 juni 2021) heeft de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties het nut en werking van de RIA onderschreven. Enerzijds is  aangegeven dat met  de NOVI-alliantie is afgesproken om de RIA-pilot die gestart zijn  te koppelen aan de regionale verstedelijkingsstrategieën. Dit gaat om Breda-Tilburg, Arnhem-Nijmegen, Eindhoven en Noord Holland boven het Noordzeekanaalgebied. Anderzijds worden Regionale Investeringsagenda’s een centrale plek in de uitvoering van de NOVI gegeven; het Rijk deelt het doel van de RIA’s om inzicht te krijgen in het publieke en private investerend vermogen en deze gebiedsgericht bij elkaar te brengen voor een gezamenlijke strategie op de uitvoering van ontwikkelingen in de leefomgeving. De minister koppelt daarom  RIA’s aan de acht NOVI-gebieden. In de plannen van aanpak voor elk NOVI-gebied is opgenomen dat onderzocht zal worden of en hoe het opstellen van een regionale Investeringsagenda kan bijdragen aan het (sneller) realiseren van de opgaven in een regio. Het is de intentie om tot afstemming van inzet van relevante bestaande middelen te komen rondom de gezamenlijk geformuleerde ambities en doelen voor het desbetreffende gebied.

Question 12

Komt het financieel tekort van de RIA in aanmerking voor een rijksbijdrage?

Accepted Answer

De Regionale Investeringsagenda (RIA) brengt de benodigde investeringsopgaven in beeld en geeft aan wat de regionale partners (en de provincie) zelf daarin willen en kunnen beteken. Bovenop alle investeringen die al klaar staan, en de voorziene financiële en maatschappelijke baten, is vaak een (eenmalige) impuls en een laatste benodigde zet van het Rijk (en soms Europa) nodig om het vliegwiel in de regio aan te jagen en de gebiedswaarde te ontsluiten. De ambitie is dat een RIA – die aan door het rijk stellen gestelde kwaliteitseisen voldoet – in aanmerking komt voor een geïntegreerde rijksbijdrage.

Wat - vragen

Wat is een RIA?

Wat zijn doelen van een RIA?

Wat is de tijdshorizon?

Wat is de geografische omvang en begrenzing?

Wie - vragen

Wie vormen de NOVI-alliantie?

Welke publieke en semipublieke en private partijen kunnen hoe en wanneer participeren in een RIA?

Waarom - vragen